Na een leven lang in de zorg koos Patricia Van Hyfte ervoor om ook tijdens haar pensioen het verschil te blijven maken, aan boord van een ziekenhuisschip van Mercy Ships. Als vrijwilliger bij Mercy Ships zette ze haar jarenlange ervaring opnieuw in, deze keer voor mensen in Afrika die zonder gespecialiseerde zorg vaak geen toekomstperspectief hebben. Aan boord kennen ze haar als “Pip”. Een naam die intussen synoniem staat voor warmte, rust en een luisterend oor. Maar bovenal is ze een verpleegkundige in hart en nieren. Iemand voor wie zorgen nooit een job is geweest, maar altijd een roeping.

Wanneer Patricia over Mercy Ships vertelt, merk je al snel dat haar verhaal niet begint bij haar pensioen. Ook niet bij haar eerste missie. Eigenlijk begint het tientallen jaren eerder, bij een jonge verpleegkundige die een stille droom koesterde. Een droom die ze jarenlang moest parkeren, maar nooit helemaal losliet. “Ik wilde altijd al ergens in Afrika gaan werken,” vertelt ze. “Dat zat al heel vroeg in mij.”

Zoals bij zoveel mensen nam het leven echter een andere wending. Ze leerde haar man kennen, bouwde een gezin uit en kreeg drie kinderen. Haar carrière ontwikkelde zich razendsnel en de droom verdween langzaam naar de achtergrond. “Ik heb die droom nooit opgegeven,” zegt ze. “Ik heb hem gewoon even in de ‘frigo’ gezet.” Ze glimlacht wanneer ze die woorden uitspreekt. Alsof ze zelf nog altijd een beetje verwonderd is dat die droom uiteindelijk toch werkelijkheid werd.

Een carrière van 42 jaar, gebouwd op zorg

Voor Patricia was verpleegkunde nooit zomaar een beroep. Doorheen meer dan vier decennia bouwde ze een indrukwekkend parcours uit, waarin ze telkens opnieuw koos voor verantwoordelijkheid, innovatie en patiëntenzorg. Ze begon haar loopbaan op de afdeling intensieve zorgen van het Jan Palfijnziekenhuis in Gent. Later verhuisde ze naar het toenmalige GZO, vandaag AZ Zeno, waar ze zowel op intensieve zorgen als op spoedgevallen werkte. Niet veel later groeide ze door tot hoofdverpleegkundige. “Daar heb ik samen met de artsen de dienst orthopedie en plastische heelkunde mogen uitbouwen. Dat was een bijzonder boeiende periode.”

Ook in AZ Alma bleef ze zich inzetten voor de verdere ontwikkeling van de orthopedische afdeling. Toen het ziekenhuis verhuisde naar een volledig nieuw gebouw, koos Patricia verrassend genoeg voor een andere uitdaging. “Ik ben coördinator geworden van het Multidisciplinair Centrum voor Chronische Pijnpatiënten.” Zelfs tijdens de coronacrisis bleef stilzitten geen optie. “Toen het centrum tijdelijk gesloten werd, ben ik opnieuw gaan werken op intensieve zorgen, recovery en de CCU.” Wie haar verhaal hoort, merkt één constante op: waar de nood het hoogst was, daar was Patricia.

Een televisieprogramma dat haar leven veranderde

Hoewel haar professionele leven haar volledig opslorpte, bleef die ene droom sluimeren. Op een avond zag ze een reportage over Mercy Ships op televisie. Het was niet de spectaculaire operatiezaal die haar overtuigde, noch het grote ziekenhuisschip en niet eens een chirurg. “Het was Diane*. Diane was professor, maar op het schip stond ze gewoon groenten te snijden in de keuken.” Dat eenvoudige beeld bleef hangen. “Ik dacht: als iemand met zo’n indrukwekkende carrière zonder aarzelen in een keuken gaat helpen, waarom zou ik mijn ervaring dan niet kunnen inzetten?” Dat moment veranderde alles. “Ik had me voorgenomen om me zo snel mogelijk kandidaat te stellen.” Alleen liep het leven opnieuw anders dan gepland. Door het personeelstekort in het ziekenhuis voelde Patricia zich verantwoordelijk om te blijven.”Ik kon mijn collega’s niet zomaar achterlaten.” Dus wachtte ze. Niet enkele maanden, maar jaren. Tot ze met pensioen ging.

Diane* Op haar 86ste blijft Diane zich met hart en ziel inzetten als vrijwilliger voor Mercy Ships België. Voor velen is ze een vertrouwd gezicht. Wie Mercy Ships kent, kent ‘ons Diane’.

“Wat doe ik straks met al die ervaring?”

Veel mensen kijken uit naar hun pensioen als een periode waarin eindelijk niets meer moet. Voor Patricia voelde het anders. “Ik had plots 42 jaar ervaring opgebouwd. Moest ik daar nu gewoon mee stoppen?” Dat voelde niet juist. “Ik wilde mijn kennis blijven gebruiken. Ik wilde blijven zorgen voor mensen.” Het werd uiteindelijk Mercy Ships. Niet voor een korte uitstap, maar voor drie veldmissies als ward nurse op de afdeling kinderorthopedie. Daar begeleidde ze kinderen die vaak al hun hele leven leefden met ernstige orthopedische aandoeningen. “Je beseft heel snel dat je daar niet alleen een verpleegkundige bent.” Ze denkt even na. “Je bent tegelijk verzorger, vertrouwenspersoon, luisterend oor en soms ook een beetje familie.”

Op het schip werd Patricia gewoon “Pip”

Wie aan boord komt, merkt al snel dat officiële functietitels naar de achtergrond verdwijnen. Artsen, verpleegkundigen, technici, koks, elektriciens, leerkrachten en machinisten leven maandenlang samen onder één dak. Ook Patricia kreeg er een bijnaam. “Bijna iedereen noemt mij Pip.” “Dat is eigenlijk heel typisch voor Mercy Ships.” De bijnaam symboliseert iets wat Patricia moeilijk in woorden kan vatten. “Je komt als vrijwilliger aan boord met collega’s die je nog nooit hebt ontmoet.” En toch ontstaat er vrijwel meteen een bijzonder gevoel van verbondenheid. “We komen uit tientallen verschillende landen, spreken verschillende talen en hebben allemaal een ander verhaal. Maar we delen één missie.”

Volgens Patricia voel je dat in alles. “In een gewoon ziekenhuis ga je na je shift naar huis. Op Mercy Ships leef je samen. Je eet samen, je werkt samen, je viert samen en soms huil je ook samen.” Net daardoor ontstaan vriendschappen die vaak een leven lang meegaan. “Dat maakt het leven aan boord zo uniek.” En misschien zelfs een beetje verslavend.

“Het vertrouwen dat ouders ons geven, blijft mij iedere keer raken”

Na drie missies weet Patricia intussen hoe een typische eerste dag voor een patiënt eruitziet. Toch went dat moment nooit. Wanneer een gezin voor het eerst de loopbrug van het ziekenhuisschip oversteekt, zie je de spanning bijna tastbaar in de lucht hangen. Sommige ouders hebben dagen gereisd om het schip te bereiken. Anderen hebben hun dorp nog nooit verlaten. Velen hebben al jarenlang gezocht naar hulp, zonder resultaat. “Ze zijn ontzettend zenuwachtig, maar tegelijk ook hoopvol,” vertelt Patricia. “Je ziet dat ze alles op één kans zetten.” Wat Patricia na al die jaren nog altijd het meest raakt, is het vertrouwen dat die ouders haar geven. “Ze leggen hun kind letterlijk in onze handen. Dat blijft ongelooflijk.” Ze beseft heel goed wat dat betekent. “Wij zijn voor hen complete vreemden. We spreken hun taal niet, we kennen hun cultuur niet en toch geven ze ons het kostbaarste wat ze hebben.”

Dat vertrouwen ervaart ze niet als iets vanzelfsprekends. “Dat schept een enorme verantwoordelijkheid. Je wil niet alleen de beste zorg geven, je wil ook dat ouders zich veilig voelen.”

Genezen begint lang voor de operatie

Wie aan Mercy Ships denkt, denkt vaak aan indrukwekkende operaties. Maar volgens Patricia begint genezing veel vroeger. “Een operatie duurt misschien enkele uren. De begeleiding ervoor en erna duurt dagen, weken of zelfs maanden.” Daarom draait de zorg op Mercy Ships niet alleen rond medische expertise. Rond elke patiënt staat een volledig netwerk van mensen klaar. Voor een kind uiteindelijk in de operatiezaal terechtkomt, doorloopt het een uitgebreid traject. Er zijn medische onderzoeken, gesprekken met de familie, voedingsbegeleiding wanneer een kind ondervoed is, fysiotherapie en een zorgvuldige voorbereiding op de ingreep. “Alles valt of staat met een goede begeleiding,” zegt Patricia. “Voor de operatie, tijdens de opname en daarna.”

Ook na de ingreep stopt het verhaal niet. Kinderen leren opnieuw stappen, oefenen dagelijks met kinesisten en worden begeleid tot ze veilig naar huis kunnen terugkeren. “Dat is minstens even belangrijk als de operatie zelf.”

Een warm welkom in het HOPE Center

Een belangrijk onderdeel van dat traject speelt zich af in het HOPE Center. Veel patiënten verblijven daar voor of na hun operatie. Het is een plaats waar gezinnen tot rust kunnen komen, waar kinderen opnieuw leren spelen en waar ouders informatie en ondersteuning krijgen. “Voor veel families is alles nieuw,” legt Patricia uit. “Ze hebben vragen, zijn onzeker en weten niet goed wat hen te wachten staat.” Daarom is het belangrijk dat ze zich welkom voelen vanaf het eerste moment. “Wanneer ouders merken dat er naar hen geluisterd wordt, dat iemand de tijd neemt om alles uit te leggen, zie je de spanning langzaam verdwijnen.” Ook de Low Care Unit speelt daarin een belangrijke rol. Daar herstellen patiënten verder na hun operatie, onder begeleiding van verpleegkundigen, kinesisten en artsen. “Het is een heel traject waarin iedereen samenwerkt.”

De stille kracht van de chaplains

Tussen al die medische zorg zijn er ook mensen die geen witte jas dragen, maar minstens even onmisbaar zijn. “Onze chaplains zijn ongelooflijk belangrijk.” Zij spreken de lokale taal, kennen de cultuur en begrijpen de gevoeligheden waarmee families leven. “Zij kunnen uitleg geven op een manier die wij soms niet kunnen. Ze bouwen een brug tussen de internationale bemanning en de patiënten.” Voor Patricia maken net die mensen Mercy Ships tot veel meer dan een drijvend ziekenhuis. “Genezing gaat niet alleen over een operatie. Het gaat ook over gehoord worden, begrepen worden en je veilig voelen.”

Soms is één bericht genoeg om te beseffen waarom Mercy Ships bestaat.

Enkele maanden na de behandeling van een jongetje ontving Patricia ‘Pip’ een WhatsApp-bericht van zijn mama. Ze vertelde hoe haar zoon jarenlang werd gepest omwille van zijn kromme benen, hoe hij zijn zelfvertrouwen verloor en zelfs niet meer naar school wilde. Nu liep hij rechtop, voelde hij zich opnieuw zeker en durfde hij weer dromen van de toekomst. Maar achter dat dankbare bericht schuilt een verhaal dat veel mensen niet kennen.

“Toen hij op het schip kwam, waren zijn kromme benen eigenlijk niet eens zijn grootste probleem,” vertelt Patricia. “Hij was zwaar ondervoed en erg ziek. Voor we aan een operatie konden denken, moesten we hem eerst opnieuw op krachten krijgen.” Pas na een intensief traject van medische zorg, voedingsondersteuning en opvolging kon de operatie doorgaan. Daarna volgde nog een lange revalidatie. “Zo’n traject vraagt veel geduld. Van het kind, van de ouders én van het hele team.”

Wanneer Patricia het WhatsApp-bericht vandaag opnieuw leest, raakt het haar nog altijd.

“Dat maakt me heel nederig. Het maakt me groot en klein tegelijk. Je beseft dat je impact hebt op iemands leven, maar pas wanneer je zo’n bericht krijgt, begrijp je hoe groot die impact werkelijk is.”

Een operatie verandert soms een hele toekomst

Volgens Patricia is dat misschien wel het mooiste aan Mercy Ships. “Wij geven kinderen de mogelijkheid om opnieuw aan hun toekomst te bouwen.” Of ze die kansen ook grijpen, ligt uiteindelijk bij henzelf en hun familie. “Maar zonder die eerste kans was die toekomst er misschien nooit geweest.”

“Ik dacht dat ik ging helpen. Maar eigenlijk heb ik zelf minstens evenveel gekregen.”

Wie Patricia hoort vertellen over Mercy Ships, merkt al snel dat haar verhalen zelden eindigen bij de patiënten. Natuurlijk denkt ze vaak terug aan de kinderen die opnieuw leren stappen, aan de ouders die opgelucht ademhalen wanneer hun zoon of dochter eindelijk zonder pijn kan bewegen, of aan de dankbare knuffels bij het afscheid. Maar wanneer je haar vraagt wat vrijwilligerswerk háár heeft gebracht, verandert haar blik. “Veel mensen denken dat vrijwilligerswerk vooral geven is. Ik dacht dat vroeger misschien ook. Maar eigenlijk ontvang je veel meer dan je zelf geeft.” Het is een antwoord dat ze zonder aarzelen geeft, alsof ze het al vaak heeft uitgesproken. Toch klinkt het niet als een ingestudeerde zin. Integendeel. Je voelt dat ze het meent. “Soms heb ik zelfs het gevoel dat ik Mercy Ships meer nodig heb dan Mercy Ships mij nodig heeft.” Het is een opvallende uitspraak van iemand die meer dan veertig jaar ervaring meebracht naar het schip. Iemand van wie je zou verwachten dat zij vooral kennis komt delen. Maar precies dat is volgens Patricia het bijzondere aan vrijwilligerswerk. “Je vertrekt met het idee dat jij iets gaat betekenen voor anderen. En dat doe je ook. Maar onderweg besef je dat al die ontmoetingen jou even hard veranderen.”

Het mooiste souvenir past niet in een koffer

Wanneer vrijwilligers na enkele maanden opnieuw naar huis vertrekken, nemen ze vaak kleine herinneringen mee. Een foto. Een armbandje. Een lokaal souvenir. Voor Patricia zijn dat niet de dingen die blijven hangen. “Wat ik meeneem, zijn gezichten.” Ze denkt aan de kinderen die voor het eerst zonder pijn stappen. Aan ouders die hun kind opnieuw zien lachen. Aan collega’s uit alle uithoeken van de wereld die ondertussen vrienden zijn geworden. “Je leert mensen kennen die je anders nooit zou ontmoeten. Je leert ontzettend veel van elkaar. Niet alleen professioneel, maar ook als mens.”

Iedereen brengt zijn eigen verhaal mee aan boord en ook iedereen laat ook een stukje van zichzelf achter. “Dat maakt Mercy Ships zo uniek.”

Wie ooit een kijkje neemt achter de schermen van Mercy Ships, merkt al snel dat een ziekenhuisschip veel meer nodig heeft dan artsen en verpleegkundigen alleen. Er zijn technici die ervoor zorgen dat het schip blijft varen. Koks die elke dag honderden maaltijden bereiden. Elektriciens, loodgieters, schoonmakers, administratieve medewerkers, leerkrachten voor de kinderen van de bemanning, logistieke medewerkers, IT’ers, machinisten en honderden andere vrijwilligers. Volgens Patricia is precies dát de kracht van Mercy Ships. “Iedereen staat hier voor dezelfde missie en  iedereen koos er bewust voor om hier te zijn.” Dat voel je volgens haar elke dag opnieuw.

Vrijwilligers maken het verschil

Patricia hoeft niet lang na te denken wanneer de vraag komt waarom vrijwilligers zo belangrijk zijn. “Zonder vrijwilligers bestaat Mercy Ships gewoon niet. Van de chirurg tot de kok, van de verpleegkundige tot de elektricien, van de mensen in de wasserij tot de mensen op de brug van het schip… iedereen draagt bij aan hetzelfde verhaal.” Geen enkele schakel is belangrijker dan een andere. “Dat vind ik misschien wel het mooiste aan Mercy Ships.” Het is een organisatie waar functies verdwijnen en mensen centraal staan.

“Je komt jezelf tegen. En dat is net goed.”

Denkt Patricia dat vrijwilligerswerk altijd gemakkelijk is? Ze schudt glimlachend haar hoofd. “Absoluut niet.” Een missie is intens. Je woont maandenlang op een schip. Je mist familie en vrienden. Je werkt in een compleet andere cultuur. Je ziet kinderen met aandoeningen die je in België zelden nog tegenkomt. En soms bots je ook op je eigen grenzen. “Je komt jezelf tegen.” Maar dat zegt ze zonder enige negativiteit. “Je ontdekt hoeveel veerkracht je hebt. Je leert relativeren. Je beseft opnieuw wat echt belangrijk is.”

Aan het einde van het gesprek is er nog één vraag. Wat zou Patricia zeggen tegen iemand die al een tijdje droomt van vrijwilligerswerk, maar de stap nog niet durft te zetten? Ze hoeft geen seconde na te denken.

“Niet twijfelen. Gewoon doen.”